Trzy regionalne benchmarki — brak globalnego rynku
| Benchmark | Region | Cena 2024 ($/MMBtu) |
|---|---|---|
| Henry Hub | USA (Luizjana) | $2-3 |
| TTF (Title Transfer Facility) | Holandia / EU | $10-15 (peak 2022: $70!) |
| JKM (Japan/Korea Marker) | Azja LNG | $11-15 |
| NBP (UK) | Wielka Brytania | $10-14 |
Brak globalnego rynku spot: w przeciwieństwie do ropy (jeden Brent ≈ Dubai ≈ WTI plus dyferencjały), gaz różni się 5× między USA a Azją. Powód: gaz transport tylko rurociągiem (regionalny) lub po skroplenieniu (LNG — drogie, wymaga terminali).
Skala globalna
| Kraj | Produkcja | Pozycja |
|---|---|---|
| USA | ~1 030 mld m³ | #1 producent + #1 eksporter LNG od 2023 |
| Rosja | ~620 mld m³ | #2, sankcje EU 2022 |
| Iran | ~250 mld m³ | #3, ale niewielki eksport (sankcje) |
| Chiny | ~230 mld m³ | #4, ale konsument netto |
| Kanada | ~190 mld m³ | #5 |
| Katar | ~180 mld m³ | #3 eksporter LNG (po USA, Australii) |
| Australia | ~150 mld m³ | #2 eksporter LNG |
| Norwegia | ~120 mld m³ | Główny dostawca EU po Rosji |
2022 — geopolityczny szok
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 24 lutego 2022 | Rosja atakuje Ukrainę |
| Marzec 2022 | EU planuje odejście od rosyjskiego gazu |
| Lipiec 2022 | TTF €350/MWh (~$120/MMBtu) — historyczny rekord |
| 26 września 2022 | Sabotaż Nord Stream 1 i 2 |
| Zima 2022/23 | EU oszczędza, ciepła zima, magazyny pełne |
| 2023 | USA staje się #1 eksporterem LNG (przed Katarem i Australią) |
| 2024 | Polska otwiera Baltic Pipe (Norwegia → PL) |
EU zredukowała udział rosyjskiego gazu z 40% (2021) do ~10% (2024). Zastąpiła głównie USA LNG + Norwegia + Algieria. Ta zmiana jest strukturalna — nawet jeśli wojna się skończy, EU nie wróci do rosyjskiego gazu (terminale LNG zbudowane, kontrakty USA długoterminowe).
AI compute — nowy driver popytu
W 2024 r. wyniknął nowy driver: data centers AI. Każdy hyperscale data center potrzebuje stabilnego, 24/7 źródła energii. Odnawialne źródła są intermitentne — gaz pozostaje najlepszą opcją base-load (alternatywa: jądrowa, ale dłuższa budowa).
- Microsoft i Constellation Energy: 2024 r. umowa odbudowy reaktora Three Mile Island.
- Google, Meta: kontrakty SMR (Small Modular Reactors) — start ~2030.
- Tymczasem: nowe gas-fired power plants. USA Texas, Wirginia — boom budownictwa.
Implikacja inwestycyjna: gaz USA strukturalnie bullish. Henry Hub spotowo niski (~$3), ale eksport LNG i AI compute popyt = wyższe ceny 2025-2030.
UNG — najgorsza pułapka contango
Łańcuch wartości LNG
- Upstream (E&P): wydobycie gazu. EQT, AR (Antero), CTRA (Coterra), Range Resources.
- Liquefaction (LNG export terminal): skropliny gaz w −162°C. Cheniere (LNG ticker), Venture Global (VG), Sempra (SRE) jako joint.
- Shipping: floty tankowców LNG. Flex LNG (FLNG), GasLog Partners (GLOP).
- Regasification (import terminal): w EU/Azji. Excelerate Energy (EE), New Fortress Energy (NFE).
- Power generation: gas-fired plants. NRG, Vistra (VST), Constellation (CEG).
Top spółki
| Spółka | Typ | Komentarz |
|---|---|---|
| Cheniere Energy (LNG) | LNG eksport | #1 USA eksporter, Sabine Pass + Corpus Christi |
| EQT Corp (EQT) | Marcellus producer | Największy producent gazu w USA |
| Coterra Energy (CTRA) | Permian + Marcellus | Diversified, dywidenda |
| Range Resources (RRC) | Marcellus pure-play | Mały, beta wysoka |
| Antero Resources (AR) | Marcellus + NGLs | Liquids też w bilansie |
| Venture Global (VG) | LNG IPO 2025 | Drugi major exporter |
| Vistra (VST), Constellation (CEG) | Power gen (gas + jądrowa) | Beneficjent AI compute |
| Equinor (EQNR) | Norweski state | Główny dostawca EU |
| PGNiG (w Orlen) | Polski upstream | Wydobycie PL + Norwegia |
ETF
| ETF | Skład | TER |
|---|---|---|
| FCG (First Trust Natural Gas) | Spółki gazowe USA | 0,60% |
| UNG (futures) | NIE KUPUJ długoterminowo | 0,80% |
| BOIL (3× leveraged gas) | Spekulacja krótkoterminowa | 0,95% |
| XLE / VDE (energy sector) | Mix ropa+gaz | 0,09-0,10% |
Cykl cen Henry Hub
| Rok | Henry Hub ($/MMBtu) | Komentarz |
|---|---|---|
| 2008 | $13 | Peak pre-shale |
| 2012 | $2,5 | Łupek boom, nadpodaż |
| 2018 | $3 | Stable |
| 2020 (COVID) | $1,7 | Demand collapse |
| 2022 | $9 (peak) | Wojna Ukraina, EU panika |
| 2024 | $2-3 | Mild winter, nadpodaż |
| 2025-2030 (prognoza) | $3-5 | LNG eksport + AI compute |
Polski Baltic Pipe i niezależność
2022 r. Polska uruchomiła Baltic Pipe: gazociąg z Norwegii przez Danię do PL. Pojemność: 10 mld m³/rok = ~50% polskiej konsumpcji.
- Polska zredukowała udział rosyjskiego gazu z ~50% (2021) do 0% (2023).
- Główne źródła obecne: Norwegia (Baltic Pipe), LNG Świnoujście, lokalna produkcja PGNiG.
- Nowy terminal LNG Gdańsk planowany do 2027 r.
- Storage Polski (Wierzchowice, Mogilno) wynosi ~30% rocznej konsumpcji.
Ile gazu w portfelu
| Profil | % | Vehicle |
|---|---|---|
| Klasyczny | 0% | — |
| AI compute thesis | 1-2% | LNG (Cheniere) |
| Geopolityczny hedge | 1-2% | LNG + EQT |
| Specjalistyczny | 2-3% | LNG + EQT + Vistra (AI) |
Najprostsza ekspozycja: XLE (zawiera już ~15% gaz) lub VDE. Dla bardziej skoncentrowanej tezy AI compute — Cheniere (LNG) i Vistra (VST).
Ryzyka
- Mild winter: ciepła zima zabija popyt heating, cena spada.
- Renewables szybciej: solar + wiatr + storage może wyciągnąć gaz z mixu szybciej niż oczekuje rynek.
- Trump policy: zwiększenie produkcji USA = nadpodaż = niskie ceny.
- Geopolityka odwrotnie: ewentualny pokój z Rosją + reopen Nord Stream = nadpodaż EU.
- UNG NIE kupuj długoterminowo: contango 20-30% rocznie.
Podsumowanie
Gaz ziemny to najbardziej geopolitycznie wrażliwy surowiec energetyczny. Brak globalnego rynku spot, trzy benchmarki, długie kontrakty LNG. 2024+ szczególnie ciekawy ze względu na: 1) AI compute jako new strukturalny driver popytu, 2) USA #1 eksporter LNG, 3) EU strukturalna zmiana po Rosji.
Dla polskiego inwestora najlepsza ekspozycja: Cheniere (LNG) + EQT (USA producer). Polski PKN Orlen ma już gas w portfelu przez PGNiG. Następny artykuł — surowce rolne (pszenica, kukurydza, kawa).