Dlaczego typy zleceń mają znaczenie
W spokojnym rynku różnica między market a limit to 0,01-0,05%. W panice (covid 2020, banki 2023) spread rośnie 10-50×. Wtedy znajomość mechaniki zleceń to różnica między -5% slippage a spokojnym wykonaniem.
1. Market order (zlecenie po cenie rynkowej)
Co robi: "Kup teraz, po najlepszej dostępnej cenie."
Plus: wykonanie gwarantowane (jeśli jest płynność).
Minus: nie wiesz po jakiej cenie się wykona. W chwili paniki może być 1-5%
od ostatniej kwotacji.
| Sytuacja | Cena market order |
|---|---|
| Spokojny rynek, duża spółka (AAPL) | +0,01-0,03% spreadu |
| Spokojny rynek, mała spółka (sWIG80) | +0,5-2% spreadu |
| Otwarcie sesji (pierwsze 5 min) | +0,3-1% slippage |
| Pre-market USA (ECN tylko) | +1-5% spread |
| Panika (VIX 40+, krach) | +2-10% (gap + slippage) |
2. Limit order (zlecenie z limitem ceny)
Co robi: "Kup po cenie 100 zł lub niższej." / "Sprzedaj po 102 zł lub wyższej."
Plus: kontrolujesz cenę. Nigdy nie zapłacisz więcej niż chcesz.
Minus: wykonanie niegwarantowane. Cena może odlecieć i nigdy nie zejść do
limitu.
Przykład praktyczny
Akcja PKN Orlen na GPW, ostatnia cena 75,50 zł. Składasz:
| Typ zlecenia | Cena | Wynik |
|---|---|---|
| Market buy | — | Kupisz po ~75,55-75,60 zł (spread + impact) |
| Limit buy 75,50 | 75,50 | Możliwe wykonanie partialne, lub czekanie |
| Limit buy 75,30 | 75,30 | Nie wykona się dziś (cena 75,50) |
| Limit buy 76,00 | 76,00 | Wykona się natychmiast po ~75,55 |
3. Stop loss (zlecenie stop)
Co robi: "Sprzedaj market, gdy cena spadnie do 90 zł."
Stop loss to zlecenie warunkowe. Składasz przy kupnie akcji ($100 → stop $90), jeśli cena spadnie do $90, system automatycznie składa market order sprzedaży.
| Sytuacja | Wynik stop loss |
|---|---|
| Spokojny spadek $100 → $90 | Sprzedaż po ~$89,95 |
| Gap down $100 → $85 (earnings) | Sprzedaż po $85, NIE $90! |
| Flash crash, panika | Sprzedaż na dnie, czasem -10-20% od $90 |
4. Stop-limit (stop + limit razem)
Co robi: "Gdy cena spadnie do $90, składaj limit sell $88."
Dwa poziomy: stop price (kiedy aktywować) i limit price (najniższa akceptowalna cena).
Plus: nie sprzedasz po absurdalnie niskiej cenie.
Minus: w panice w ogóle nie sprzedasz - cena przeleci limit, zostaniesz z
akcją w drawdownie.
| Akcja $100, stop $90, limit $88 | Wynik |
|---|---|
| Spadek do $89,50 | Aktywuje stop, składa limit sell $88, wykonuje się ~$89 |
| Gap do $85 | Aktywuje stop, składa limit sell $88, NIE WYKONUJE SIĘ (cena $85) |
| Powrót do $92 | Stop nieaktywowany, trzymasz akcję |
5. Trailing stop (kroczący stop loss)
Co robi: "Sprzedaj, gdy cena spadnie 10% od najwyższego punktu."
Trailing stop "podąża" za ceną. Jeśli akcja rośnie z $100 do $150, trailing stop 10% podnosi się z $90 do $135. Jeśli potem spadnie do $135, sprzedaje.
| Czas | Cena akcji | Trailing stop 10% |
|---|---|---|
| Dzień 1 | $100 | $90 |
| Dzień 5 | $120 | $108 (auto-podniesiony) |
| Dzień 10 | $150 | $135 (auto-podniesiony) |
| Dzień 12 | $140 | $135 (NIE schodzi w dół) |
| Dzień 13 | $135 | Aktywacja → sprzedaż |
Zaawansowane: GTC, GTD, IOC, FOK
| Skrót | Znaczenie |
|---|---|
| DAY | Good for the day - wygasa na koniec sesji (domyślne) |
| GTC | Good till canceled - aktywne aż anulujesz (typowo 90 dni) |
| GTD | Good till date - do określonej daty |
| IOC | Immediate or Cancel - wykonaj co możesz, resztę anuluj |
| FOK | Fill or Kill - wykonaj wszystko lub nic |
| AON | All or None - tylko jeśli pełna ilość dostępna |
Specjalne zlecenia GPW
| Skrót | Znaczenie |
|---|---|
| PCR | Po cenie rynkowej (market order) |
| PKC | Po każdej cenie - market bez limitu |
| WUJ | Wykonaj i unieważnij (IOC) |
| WAN | Wykonaj albo anuluj (FOK) |
| WLA | Wielkość minimalna - tylko jeśli min wolumen dostępny |
| WiN | Wykonaj i nie unieważniaj reszty |
Najczęstsze błędy
- Market order o 9:00 PL / 15:30 USA - otwarcie sesji ma duży spread. Czekać 5-15 minut na ustabilizowanie.
- Stop loss tuż pod ważnymi poziomami - market makers wiedzą gdzie są stops, "polują" na nie ("stop hunting").
- Limit buy bez rozsądnej tolerancji - składasz limit $95, akcja idzie do $96 bez tknięcia $95, zostajesz bez pozycji.
- Mylenie stop loss z stop-limit - dwa różne narzędzia, dwa różne ryzyka.
- Trailing stop zbyt blisko - 2-3% trailing stop normalna volatility wyrzuca z pozycji. Reguła: 8-15% dla long-term, 3-5% dla swing trading.
Praktyczne reguły
| Sytuacja | Rekomendowany typ |
|---|---|
| Kupno blue chip USA (AAPL, MSFT) długoterminowo | Market lub limit "w cenie" |
| Kupno małej spółki GPW (sWIG80, NewConnect) | Limit zawsze |
| Reakcja na earnings (gap) | Limit, nie market |
| Stop loss na long-term | Trailing stop 10-15% |
| Stop loss na swing trade | Stop loss kwotowy poniżej support |
| Exit przy take profit | Limit sell na poziomie celu |
| Pre-market USA | Limit zawsze, nigdy market |
Wykonanie zleceń w prostym schemacie
Twoje zlecenie idzie:
- Twój broker (XTB, mBank, IBKR)
- Smart order router - sprawdza, gdzie najlepsza cena
- Wymiana (NYSE, NASDAQ, GPW) lub dark pool (off-exchange)
- Matching engine - łączy z drugą stroną
- Confirmation - powrót do brokera, potem do Ciebie
Całość typowo <100 ms. Ale w panice latencja może wzrosnąć do sekund.
Podsumowanie
- 5 typów zleceń: market, limit, stop loss, stop-limit, trailing stop.
- Market = gwarantowane wykonanie, brak kontroli ceny.
- Limit = kontrola ceny, brak gwarancji wykonania.
- Stop loss = market przy spadku - może wykonać niżej niż stop (gap risk).
- Stop-limit = stop loss z dolnym limitem - lepsza kontrola, ryzyko brak wykonania.
- Trailing stop = stop loss kroczący za ceną - dobry dla long-term.
- Reguła: zawsze limit dla małych spółek i pre-market. Market tylko dla blue chips w spokojnym rynku.