Level 1 - co widzisz w każdej app
Bid: 75,40 zł × 1500 sztuk
Ask: 75,50 zł × 800 sztuk
Last: 75,45 zł
Level 1 pokazuje:
- Best bid - najwyższa oferta kupna + jej wolumen.
- Best ask - najniższa oferta sprzedaży + wolumen.
- Last trade - cena ostatniej transakcji.
Level 1 jest darmowy - widzisz w XTB, mBank, Saxo, IBKR.
Level 2 - "depth of market"
Level 2 pokazuje 5-20 poziomów bid i ask, nie tylko best.
BID (kupcy) ASK (sprzedawcy)
75,40 zł × 1500 75,50 zł × 800
75,38 zł × 2000 75,52 zł × 1200
75,35 zł × 5000 75,55 zł × 3000
75,30 zł × 800 75,60 zł × 2500
75,20 zł × 10 000 75,75 zł × 5000
Total bids: 19 300 Total asks: 12 500
Iceberg orders i hidden liquidity
Iceberg order = duże zlecenie z widocznym tylko fragmentem. Przykład: zlecenie 100 000 sztuk, widać tylko 1000. Gdy 1000 się wykona, kolejne 1000 pojawia się automatycznie. Powtarza się 100 razy.
Po co? Żeby inni nie widzieli twojego dużego apetytu (nie ruszać ceny). Używane przez fundusze i HFT.
Dark pools = całe wymiany off-exchange, gdzie zlecenia są niewidoczne. Goldman, Credit Suisse mają takie. Detal inwestor nie ma dostępu, ale powinien wiedzieć że istnieją - ~30% wolumenu USA idzie przez dark pools.
Co czytać z arkusza zleceń
1. Spread bid-ask
Best ask - best bid. Mały = płynne. Duży = niska płynność, drogie wykonanie.
2. Depth (głębokość)
Łączny wolumen bidów (np. do 1% niżej od mid). Większa głębokość = trudniej ruszyć cenę.
3. Asymetria
Więcej bidów niż asków = pressure to upside. Więcej asków = downside. Ale spoofing!
4. Walls (ściany)
Duży pojedyncze zlecenie na jednym poziomie (np. 50 000 sztuk @ 75,00). To "wall" - cena może "odbić" się od niego lub "zjeść" go. Trader patrzy na walls jako support/resistance.
Spoofing - manipulacja arkuszem
Spoofing = składanie dużych zleceń bez intencji wykonania, żeby zwabić innych traderów, potem szybko anulować.
Przykład: składasz fake bid 100 000 sztuk PKN @ 75,30 zł. Inni widzą "duży kupiec", kupują po 75,40-75,50. Ty anulujesz swoje 75,30, sprzedajesz po 75,50 cudzym kupcom, profit.
Market makers - kto utrzymuje płynność
Market maker = firma która zawsze ma bid i ask na danej akcji. Zarabia na spreadzie + rabaty od wymiany (maker rebate, taker fee).
| Market maker | Specjalność |
|---|---|
| Citadel Securities | USA equities + opcje - lider |
| Virtu Financial | USA + globalne |
| Susquehanna (SIG) | Opcje, derivatives |
| Jane Street | ETF, fixed income |
| Optiver (Holandia) | Globalny ETF + derivatives |
| Flow Traders | ETF Europe |
Designated Market Maker na GPW
GPW ma Specjalistów (designated market makers) dla mniej płynnych akcji. Mają obowiązek utrzymywać quote z określonym max spread. Jeśli widzisz spready > 1% to spec prawdopodobnie odpoczywa lub limit czasowy.
Tape reading - "czytanie taśmy"
Time and Sales = lista wszystkich wykonanych transakcji w czasie rzeczywistym (kto kupił, kto sprzedał, po ile, ile sztuk). Klasycznie nazywane "tape reading" lub "reading the ticker".
| Czas | Cena | Wolumen | Strona |
|---|---|---|---|
| 15:30:45.234 | 75,50 | 500 | Buy (at ask) |
| 15:30:45.567 | 75,40 | 200 | Sell (at bid) |
| 15:30:46.012 | 75,50 | 1000 | Buy |
| 15:30:46.345 | 75,52 | 3000 | Buy (klepie ofertę!) |
Klasyczne sygnały:
- "Buying volume" - wiele większych tradów po ask. Bull pressure.
- "Selling volume" - tradów po bid. Bear pressure.
- "Large prints" - jedna duża transakcja (10k+). Institutional activity.
Praktyczne wskazówki dla detalu
- Spójrz na spread przed market order - jeśli > 0,1%, użyj limit.
- Patrz na size na bid/ask - jeśli bid 1500, twoje zlecenie 2000 = market impact pewny.
- Ignoruj spoofing - nie podejmuj decyzji bazując na "wallach". Mogą zniknąć w sekundę.
- Tape reading dla short-term - tylko dla day traders. Dla buy & hold nieistotne.
- Nie obciążaj brokera - Level 2 wymaga premium feed ($10-30/miesiąc) - płać tylko jeśli faktycznie używasz.
Order book na crypto
Krypto giełdy (Binance, Coinbase) pokazują pełny order book Level 2 darmowo. Może warto patrzeć przed dużymi tradami BTC/ETH - widać "walls" które market makers stawiają.
Podsumowanie
- Level 1: best bid/ask + last - darmowy.
- Level 2: 5-20 poziomów depth - płatny (Premium).
- Iceberg orders - ukrywają duże zlecenia. Dark pools - off-exchange.
- Spoofing nielegalny, ale realny - nie ufaj "ścianom" bez wykonania.
- Market makers: Citadel, Virtu, Jane Street + Specjaliści GPW.
- Tape reading dla day traderów - dla long-term nieistotne.
- Detal inwestor: użyj limit orders, sprawdź spread przed market order.