Reguła 1% (lub 2%) - definicja
Reguła 1%: na jednym tradzie nie ryzykuj więcej niż 1% twojego kapitału.
Reguła 2%: na jednym tradzie nie ryzykuj więcej niż 2% (bardziej agresywna).
"Ryzykuj" = strata przy stop loss. To NIE jest "max wielkość pozycji", to max akceptowalna strata.
Formuła position sizing
Liczba akcji = (Kapitał × 1%) ÷ (Entry - Stop Loss)
Przykład 1: Niski stop loss
- Kapitał: 100 000 zł
- Risk 1%: 1000 zł
- Akcja PKN Orlen: entry 75 zł
- Stop loss: 70 zł (-6,7%)
- Risk per share: 5 zł
- Position size: 1000 / 5 = 200 akcji (warta 15 000 zł czyli 15% portfela)
Przykład 2: Wysoki stop loss
- Kapitał: 100 000 zł
- Risk 1%: 1000 zł
- NVDA: entry $120
- Stop loss: $96 (-20%, bo NVDA volatile)
- Risk per share: $24 (~96 zł)
- Position size: 1000 / 96 = 10 akcji (warta $1200 czyli 1,2% portfela)
Matematyka drawdowna
Strata X% wymaga zysku Y% by wrócić do break-even:
| Strata | Potrzebny zysk by wrócić |
|---|---|
| -10% | +11% |
| -20% | +25% |
| -30% | +43% |
| -50% | +100% |
| -70% | +233% |
| -90% | +900%! |
Reguła 1%: 10 strat z rzędu = -9,6% drawdown. 20 strat z rzędu = -18,2%. To do odzyskania.
Bez position sizing: 5 strat po 20% = -67% drawdown. Potrzebne +200% by wrócić = 4+ lata rynku.
Risk of Ruin - statystyka bankructwa
Matematyczna pewność: jeśli ryzykujesz X% na trade z win rate Y%, masz Z% szansy bankructwa ("risk of ruin").
| Risk per trade | Win rate 50% | Win rate 60% |
|---|---|---|
| 1% | 1% szansy bankructwa | <0,1% |
| 2% | 10% | 0,5% |
| 5% | 50% | 20% |
| 10% | ~95% | 50% |
| 25% | ~100% w czasie | 95% |
Kelly Criterion - "optymalna wielkość"
Edward Thorp i John Kelly opracowali formułę "optymalnego" position size:
f = (p × b - q) / b
Gdzie:
- f = część kapitału do zarezykowania
- p = prawdopodobieństwo wygranej
- q = prawdopodobieństwo straty (1-p)
- b = stosunek wygranej do straty (np. 1:2 = b=2)
Przykład Kelly
Strategia z 60% win rate, R/R 1:2:
- p = 0,6
- q = 0,4
- b = 2
- f = (0,6 × 2 - 0,4) / 2 = (1,2 - 0,4) / 2 = 0,4 = 40%!
Reguła 1% w praktyce - tabela kalkulacyjna
| Kapitał | 1% risk | Stop loss % | Position size | % portfela |
|---|---|---|---|---|
| 10 000 zł | 100 zł | 5% | 2000 zł | 20% |
| 10 000 zł | 100 zł | 10% | 1000 zł | 10% |
| 10 000 zł | 100 zł | 20% | 500 zł | 5% |
| 50 000 zł | 500 zł | 5% | 10 000 zł | 20% |
| 100 000 zł | 1000 zł | 10% | 10 000 zł | 10% |
| 500 000 zł | 5000 zł | 10% | 50 000 zł | 10% |
Diversification + position sizing
1% per trade z 30 pozycjami = max 30% portfela "at risk". Ale nie wszystkie 30 nie spadną razem - korelacja. W kryzysie (covid) wszystkie akcje skorelowane → effective risk większy.
| Sytuacja | Korelacja | Effective drawdown |
|---|---|---|
| Normal market | ~0,3 | 1% × 30 × sqrt(0,3) = -5,5% |
| Bear market | ~0,7 | -11% |
| Panic (covid) | ~0,95 | -20% |
Risk per trade dla różnych strategii
| Strategia | Risk per trade | Komentarz |
|---|---|---|
| Long-term buy & hold ETF | 5-10% | Stop loss nieaplikowalne, kup-trzymaj |
| Value investing (Buffett style) | 3-5% | Mocna conviction, 10-15 pozycji |
| Swing trading | 1-2% | 20-50 trades/rok |
| Day trading | 0,25-0,5% | 5-20 trades/dzień, słabe edges |
| HFT (algorytmiczne) | 0,01-0,1% | 1000+ trades/dzień |
Anti-pattern: averaging down
"Akcja spada -10%, dokupię żeby średnia była niższa". Klasyczny błąd. Polski inwestor:
- Kupił PKN za 80 zł, spadło do 70 zł - "dokupię za 70"
- Spadło do 60 zł - "dokupię za 60, średnia teraz 70"
- Spadło do 45 zł - "dokupię za 45, średnia 60"
- Akcja na 30 zł - 50% portfela w jednej spółce, strata -50%, brak gotówki na inne
Pyramiding - "adding to winners"
Odwrotność averaging down. Gdy pozycja zysk, dodaj więcej (z trailing stop poniżej break-even). Jesse Livermore klasyk: "Niech zyski rosną, straty obetnij szybko".
Position sizing dla różnej wielkości kapitału
Mały kapitał (1-10k)
- Reguła 1% = 10-100 zł risk per trade
- Z stop 5% = pozycja 200-2000 zł
- Problem: prowizje (10-20 zł) eats 10-20% risk
- Rozwiązanie: skup się na ETF (VWCE), 1-2 pozycje, długoterminowo
Średni kapitał (10-100k)
- Reguła 1% = 100-1000 zł risk
- 10-20 pozycji = sensowna dywersyfikacja
- Prowizje relatywnie OK
Duży kapitał (100k+)
- Reguła 1% = 1000+ zł risk
- 20-50 pozycji
- Może już rozważyć professional kondycję u brokera
Sequence-of-returns risk
Drawdown wcześnie w karierze inwestycyjnej jest bardziej destrukcyjny niż później. Pierwsza pozycja -50% na początku → masz mniej kapitału na compounding. Późniejsza -50% → masz już dużo "buffer".
Stąd: strict risk management na początku, możliwa relaksacja gdy stuwoisz portfel 3-5×.
Klasyczne błędy w position sizing
- Equal position size bez względu na volatility
- "Wszystko in" na jednej spółce (FOMO)
- Averaging down bez fundamental thesis
- Zwiększanie pozycji po stracie (revenge trading)
- Brak stop loss = brak position sizing
- Lewar zamiast bigger positions = tony razy gorsze
Profesjonalna metodologia (Van Tharp)
| Krok | Co |
|---|---|
| 1 | Zidentyfikuj setup (entry signal) |
| 2 | Określ stop loss (2× ATR lub support) |
| 3 | Określ risk per trade ($R) - 1% kapitału |
| 4 | Position size = $R / (entry - stop) |
| 5 | Określ target (2R lub 3R) |
| 6 | Wykonaj zlecenie z stop i target |
| 7 | Monitor expectancy (avg R) |
Podsumowanie
- Reguła 1% (lub 2%) = max strata na trade, NIE max wielkość pozycji.
- Formuła: liczba akcji = (kapitał × 1%) / (entry - stop loss).
- Risk of ruin: 1% per trade = <1%, 10% per trade = 95% bankructwa w czasie.
- Kelly criterion: teoretycznie optymalny, ale Half/Quarter Kelly w praktyce.
- Drawdown math: -50% wymaga +100% by wrócić. Cut losses early.
- Averaging down = emocje. Pyramiding = profesjonalna technika.
- Mały kapitał: ETF tylko, prowizje zjadają risk budget.